Cookies

Serwis www.krakownh.pl wykorzystuje pliki cookies, które będą zapisywane w Państwa urządzeniu (komputerze, laptopie, smartfonie). W każdym momencie mogą Państwo zmienić ustawienia przeglądarki internetowej i wyłączyć zapis plików cookies.

Syntezy - Spacer Zielony

Widok na plac centralny w Nowej Hucie z lotu ptaka. Zdjęcie czarno-białe.

Startujemy z Placu Centralnego

Spacer Zielony rozpoczynamy od Placu Centralnego i kierujemy się w stronę Osiedla Wandy, gdzie powstał pierwszy blok i rozpoczęto z rozmachem budowę Nowej Huty.

Nowa Huta z założenia miała być odrębnym miastem. Jej stawianie rozpoczęto w 1949 roku. Projekt odwoływał się do koncepcji miasta idealnego, ukazującego dobrobyt jaki oferuje radziecka władza. W założeniu architektonicznym przypomina wachlarz, gdzie głównym punktem jest Plac Centralny od którego rozchodzą się najważniejsze ulice. Dlatego to właśnie z Placu, nowohuckiego "rynku", startować będziemy do każdego z czterech spacerów dźwiękowych, od niego będziemy rozpoczynać nasłuchiwanie nowohuckiej przestrzeni.

Pierwszy budynek Nowej Huty

W czerwcu 1949 roku, zaczęto wznosić pierwsze nowohuckie osiedla: Wandy i Willowe. Pierwszy budynek nowego miasta - na osiedlu Wandy, nosi dziś numer 14. W ścianę budynku wmurowano tablicę pamiątkową. Czytamy na niej: "w tym miejscu rozpoczęto wielkie dzieło wznoszenia Nowej Huty, symbolu socjalistycznych przeobrażeń Polski Ludowej 1949–1969".

Możemy się domyślać jaki harmider panował podczas budowy, wyobrazić dźwięk wytwarzany przez zaangażowanych w pracę budowniczych, maszyny i wielkie dźwigi - żurawie. Uchwycone momenty budowania możemy zobaczyć w kronikach nowohuckich, jak i filmie Andrzeja Wajdy "Człowiek z Marmuru".  Jak wspomina Bogumił Korombel, inżynier stojący na czele Dyrekcji Budowy Miasta Nowa Huta: "Budowano tę Nową Hutę chaotycznie, na łeb, na szyję, byle prędzej, byle zbudować więcej izb mieszkalnych" [Nowa Huta: Miasto Gniewu…2007]

A jak brzmi dzisiaj os. Wandy 14? Co słyszysz? Jakie dźwięki jesteś w stanie wyłapać? Wsłuchuj się w mnogość dźwięków dochodzących z różnych stron.

Dźwięk 1: Osiedle Wandy 14

Tablica pamiątkowa na bloku

Czarno-biały dyptyk. Na górnym zdjęciu fragment pierwszego budynku Nowej Huty z tablicą pamiątkową. Na dolnym zdjęciu zbliżenie na tablicę pamiątkową.

Upadek Berlina z orkiestrą

Kierujemy się w stronę osiedla Willowego. To tam powstało pierwsze stacjonarne kino w Nowej Hucie – Kino Stal. [Nowa Huta, Architektoniczny portret miasta… 2018] Było to bardzo ważne wydarzenie dla mieszkańców, a inauguracji placówki towarzyszyła orkiestra. Kino uruchomiono w 1951 roku, a pierwszym filmem był "Upadek Berlina". Współcześnie sala kinowa, pełni rolę sali gimnastycznej w Gimnazjum nr 45.

Budynek dawnego Kina Stal

Czarno-białe zdjęcie przdstawiające widok na dawne Kino Stal. Do okoła drzewa.

Świadkowie przeszłości

Obecnie już nie słychać orkiestr, gwaru ludzi zmierzających na swój ulubiony film czy dzielących się uwagami po obejrzeniu seansu. Nie słychać także dyskusji o codziennym życiu oraz zmianach, jakie nastały po wprowadzeniu się do pierwszego pokolenia nowohucian do swoich nowych mieszkań.

Współcześnie jest nieco inaczej. Świadkami minionych wydarzeń pozostają drzewa, które dużo widziały i słyszały. A my co słyszymy? Jakie gatunki ptactwa jesteśmy w stanie wymienić? Czy prócz ptactwa jesteśmy w stanie coś jeszcze usłyszeć?

Dźwięk 2: Kino Stal

Na Kopiec Wandy

Naszym następnym celem jest kopiec Wandy. Wsiadamy w tramwaj na przystanku "Struga" i jedziemy w kierunku Kombinatu, czyli nowohuckiego industrialu. W "Gigancie" powstał jeden z największych zakładów przemysłowych w Polsce - Kombinat Metalurgiczny Huta im. Lenina, który możemy zobaczyć przez okno po lewej stronie. Uwagę zwraca wielki gmach Centrum Administracyjnego i główne wejście do Kombinatu. Na jego terenie zbudowano liczne drogi, linie kolejowe i tramwajowe. To prawdziwe "miasto w mieście".

Nasz cel to Kopiec Wandy - będziemy eksplorować jego okolice. Pierwsze wzmianki o istnieniu kopca sięgają XIII wieku. Legenda mówi o powstaniu mogiły w miejscu, gdzie z rzeki wyłowiono ciało córki założyciela miasta, księcia Kraka. Powstanie kopca datuje się na VII w. Na szczycie kopuły od 1890 roku możemy zobaczyć marmurową rzeźbę orła projektu Jana Matejki.

Spacer na kopiec to wyśmienita okazja, by wsłuchać się w dźwięki działalności przemysłowej - zwłaszcza na jego szczycie. Zanim jednak wejdziesz na górę, wsłuchaj się w dźwięki swoich kroków, szeleszczącej kurtki czy pocieranych dla rozgrzania dłoni. Spróbuj wsłuchać się w zmiany, jakie zachodzą w brzmieniu kroków w zależności od rodzaju nawierzchni.

Widok na Kopiec Wandy i orła

Czarno-biały dyptyk. Na górnym zdjęciu zbliżenie na pomnik orła na szczycie Kopca Wandy. Na dolnym zdjęciu widok na cały Kopiec Wandy zimą.

Dźwięki Kombinatu

Kiedy będąc już na szczycie rozejrzymy się dookoła, za ogrodzeniem zauważymy liczne tory, po których co chwilę w niewyjaśnionym celu przemieszczają się pociągi towarowe. Dźwięk wydobywający się zza granicy kombinatu metalurgicznego może fascynować i zarazem niepokoić. Subiektywnie, możemy dźwięki te porównać do zbliżającego się stwora, który penetruje te obszary, pilnując skrywanej tajemnicy sprzed lat. Co innego może to być? Jak to postrzegasz? A może to kilka różnych maszyn? A jakbyśmy "wyłączyli" dźwięk maszyn, to czy jesteśmy w stanie uchwycić inne dźwięki?

Dźwięk 3: Kopiec

Kombinat wśród drzew

Czarno-biały dyptyk. Na górnym zdjęciu widok na tory kolejowe i pociągi na terenie Kombintau. Na dolnym widok ponad ogrodzeniem na wierzę z antenami na terenie Kombinatu.

Drążąc śnieg

Pogoda podczas spaceru dopisywała. Po nocnym, silnym opadzie śniegu, nastały roztopy. Pod pokrywą topniejącego śniegu spływała woda, drążąc kanały i szczeliny. To doskonała okazja, by posłuchać jak woda "przebija się przez śnieg". Wsłuchajmy się zatem w odgłos wody. Czy dźwięk wody się nasila? Czy szczelin pod pokrywą śniegu jest więcej? Posłuchaj różnorodności dźwięku wody.

Dźwięk 4: Woda

Pod nogami

Czarno-białe zdjęcie. Ślad opony w rozstapiającym się śniegu.

Roztopy

Podczas spaceru udało się również uchwycić dźwięk roztapiającego się śniegu. Z czym Ci się on kojarzy? Skup się na dźwięku roztopów i wydobądź paletę nowych dźwięków.

Dźwięk 5: Roztopy

Rura

Idąc wzdłuż ogrodzenia natrafiamy na rurę która "wychodzi" z terenu Kombinatu. Jej dźwięk jest bardzo intensywny i zagłusza resztę otoczenia. Im bliżej do niej podchodzimy, tym jest ona głośniejsza. Taki industrialny noise. Nie do końca wiadomo, co wpływa na jej brzmienie. Opór powietrza? A może temperatura otoczenia? Coś wprowadza wibracje i generuje fale dźwiękowe. Polecam się wsłuchać w jej brzmienie, posiada bardzo "metalowy" wydźwięk.

Dźwięk 6: Rura

Rura - jeszcze raz, ale inaczej

Kolejny plik audio to ponowna próba nagrania tajemniczej rury. Rejestrator dźwięku został ustawiony około 15 metrów od niej. Możemy tutaj usłyszeć różne rodzaje dźwięków. Jestem ciekaw co tam usłyszysz? Czy jest tu jakiś dźwięk, który nie pasuje?

Dźwięk 7: Rura 2

Przepływ

Czarno-białe zdjęcie rury zawieszonej nad wysokimi trawami.

Pleszów

Kierujemy się w stronę pętli tramwajowej Pleszów. Najlepiej podjechać kilka przystanków tramwajem, bo trasa jest mało spacerowa. Pleszów to dawna podkrakowska wieś, a pierwsze wzmianki o tym miejscu sięgają z 1313 roku. Historycznie wieś była własnością szlachecko-magnacką i wielokrotnie zmieniała właścicieli. W 1949 na terenach należących do wsi Pleszów rozpoczęto wznoszenie kombinatu metalurgicznego Huty im. Lenina. W zachodniej części wzniesiono baraki zwane Meksykiem. Mieszkali tutaj zatrudnieni do budowy pracownicy. Sami mieszkańcy Pleszowa na budowniczych patrzyli z wyraźną odrazą.

Hutę budowano na terenach wielu podkrakowskich wiosek: Mogiły, Luboczy, Grębałowa czy właśnie Pleszowa. Władza - owszem - oferowała wynagrodzenie za ziemie, jednak było ono bardzo niskie. W rzeczywistości mieszkańcy wsi zostali siłą wysiedleni - zmuszeni do porzucenia własnych domów i gospodarstw. [Nowa Huta – odkryj ją na nowo!... 2018]

Wysiadając z tramwaju kierujemy się w stronę ulicy Cementowej. To tutaj mieści się Cementowania Kraków–Nowa Huta. Rozpoczęcie budowy cementowni nastało w roku 1956 roku i pierwotnym założeniem było "przemiałowienie cementu". Wyprodukowanie pierwszej tony cementu nastąpiło w 1959 roku. Z czasem cementownię rozbudowywano i zaczęto produkować inne materiały jak klinkier portlandzki. Był to rok 1962. Współcześnie rozpoczęto rozbiórkę starych obiektów nowohuckiej cementowni. W jej miejscu ma powstać centrum logistyczne.   

Stara cementownia

Czarno-biały dyptyk. Na górnym i dolnym zdjęciu fragmenty starej, rozbieranej aktualnie cementowni. W kadrach dużo przestrzeni zajmuje niebo.

Postapokalipsa?

Nasza wędrówka skupiła się na tym miejscu, ponieważ możemy tutaj usłyszeć dźwięki industrialne. Proponuję: dajcie się ponieść się fantazji! W moim odczuciu, w przypadku tego pliku audio, możemy się przenieść się do postapokaliptycznej rzeczywistości. Słyszmy świat spustoszony przez katastrofę, gdzie w głównej mierze rządzą maszyny, rozmawiając ze sobą. Z nieba, na beton kapie rozżarzony deszcz. To jedna z możliwości interpretacji. A z czym Tobie kojarzą się przedstawione dźwięki?

Wsłuchaj się w różne odgłosy kapiącej substancji. W jaki nastrój Cię one wprowadzają? Postaraj się "wchłonąć" otoczenie wszystkimi zmysłami. Ile elementów jesteś w stanie wychwycić z przedstawionego pliku audio?

Dźwięk 8: Cementowa

Dźwięk 9: Cementowa 2

Stara cementownia

Czarno-białe zdjęcie. Widok na ścianę budynku z oknami. Padające na nią cienie drzew.

W komunikacji miejskiej

Nasz pierwszy spacer powoli dobiega końca. Udajemy się w stronę pętli tramwajowej, skąd możemy wrócić do Placu Centralnego. Podróż tramwajem to też doskonała okazja do nasłuchiwania dźwięków miejskiej komunikacji publicznej: dźwięki wagonu, kasownika, dzwonków czy zapowiedzi kolejnych przystanków. Skupiając się tylko na dźwiękach wewnątrz tramwaju jesteśmy w stanie wychwycić melodię, którą wygrywa nasz tramwaj. A każda podróż tramwajem to inny utwór.

Dziękuje za wspólne nasłuchiwanie Nowej Huty podczas pierwszego spaceru - Wasz dźwiękowy kartograf Michał.

Dźwięk 10: Tramwaj do domu

Trasa spaceru

Wykorzystane materiały:

  • Film
    • MIASTO GNIEWU I NADZIEI. NOWA HUTA (2007). Reżyseria: Tomasz Klimczak / Przemysław Moskal
  • Literatura:
    • Nowa Huta. Architektoniczny portret miasta drugiej połowy XX wieku, Kraków: Ośrodek Kultury im. C. K. Norwida (2018)
    • Encyklopedia Nowej Huty, Kraków: Wydawnictwo Towarzystwa Słowaków w Polsce. (2006)
    • Nowa Huta - odkryj ją na nowo! Rodzinny przewodnik po Nowej Hucie, Kraków: Wydawca Biblioteka Kraków (2019)
    • Artykuł 68 lat temu hucznie otwarto kino „Stal” na os. Willowym, serwis Nasza Huta   [dostęp 8.03.2021]
    • Strona Cementowni Kraków-Nowa Huta [dostęp 8.03.2021]